« نماز » داراى اركانى معنوى و معرفتى ، و ظاهرى است ، ظاهريش همين اركان پنج‌گانه‌ى : نيت - تكبيرةالاحرام - ركوع - دو سجده و قيام قبل از ركوع است كه همه‌ى ما شكل ظاهريش را شناخته‌ايم كه مؤمنان مىتوانند به‌وسيله‌ى همين نماز خود را به‌محضر حضرت اقدس الهى نزديك و نزديك‌تر سازند ؛ و امّا اركان معرفتيش اين است كه نخست بدانى تو كه هستى ؟ و سپس آگاه شوى در برابر كه هستى ؟ و در نهايت براى چه بدين معراج رهسپار شده‌اى ؟ « تو » ناچيزى بودى كه بدين‌گونه چيزت كرده ، بايد بدانى او خالق كل هستى و هستى بخش همه‌ى هستىها و كمالات هستىها است ، عطاكننده و بخشاينده‌ى همه‌ى شايدها و بايدهاست ، و اين « تو » در برابر « او » اكنون به‌سپاس و عرض نياز برخاسته‌اى ، كه او هرگز به‌تو و عبادت تو هيچ‌گونه نيازى نداشته و ندارد ، و اين تويى كه سراپا نيازى و تنها بايد به‌درگاه او عرض سپاس و نياز كنى ، و او از ناسپاسى و نافرمانى تو هرگز زيانى نمىبيند ، بلكه اين تويى كه با ناسپاسيت غرق در ژرفاى پستى و ناچيزى وامانده و بيچاره مىشوى . بنابراين بندگى خداى تعالى كه تبلور والايش در نماز است ، خود لازمه‌ى جدايىناپذير بنده بودنِ تو ، و خدا بودنِ اوست ، كه به‌هيچ‌وجه گسستنى نيست . خداى متعال در پنج زمان بس حساس اين چهره‌ى بس زيباى حساس بندگى را بر توى مكلف واجب فرموده ، كه صبحگاهان به‌نخستين فريضه‌ى پنج‌گانه‌ى « نماز صبح » آغاز كنى ، و تا نيمه شب تا هنگام خواب با انجام آخرين فريضه‌ى پنج‌گانه « نماز عشا » چشم فروبندى . در شايستگى و يا بايستگى جدا كردن نمازهاى ظهر و عصر ، و مغرب و عشا از ديدگاه قرآن و روايات جاى انكار يا ترديد نيست ، جز آن‌كه براى معذوران و يا بىحالان يا مانندشان اجازه‌ى جمع بين آن‌ها داده شده است ، و تنها نام‌هاى ظهر و عصر و مغرب و عشاء - كه نمىتوان بىحساب اين جدايى را ناديده گرفت - از ادله‌ى ربانى در مرز وجوبِ فاصله‌هايى ميان اين نمازهاست .